Sitemizi Google aramalarında tercih edilen kaynak olarak ekleyin.
Dünyada ve Türkiye’de ortalama yaşam süresinin uzamasıyla birlikte nörodejeneratif hastalıkların görülme sıklığı artış gösteriyor. Türkiye’de yaklaşık 700 bin kişi Alzheimer hastalığıyla mücadele ederken, 2050 yılına kadar bu sayının 2,5 katına çıkacağı öngörülüyor. Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Neşe Tuncer, ilk klinik belirtiler ortaya çıkmadan yaklaşık 20 yıl önce beyindeki biyolojik değişikliklerin başlayabildiğine dikkat çekerek erken dönemde alınacak koruyucu önlemlerin önemini vurguladı.
21 Eylül Dünya Alzheimer Günü kapsamında değerlendirmelerde bulunan Prof. Dr. Neşe Tuncer, hastalığın gelişim süreci, risk faktörleri ve risk azaltıcı yaşam tarzı değişikliklerine dair kritik bilgiler paylaştı.
HASTALIK BİREYSEL VE TOPLUMSAL BİR YÜK OLUŞTURUYOR
Beyin hücrelerinin ilerleyici şekilde hasar görmesiyle gelişen Alzheimer, hastaların yanı sıra aileleri ve bakım verenleri de etkiliyor. Hastalığın ilk evrelerinde yakın geçmişe ait olayların unutulması, aynı soruların yinelenmesi ve kelime bulma güçlükleri gözlemleniyor. İlerleyen dönemlerde ise planlama yeteneğinde azalma, zaman ile mekan oryantasyonunda bozulma ve kişilik değişiklikleri ortaya çıkıyor.
Prof. Dr. Neşe Tuncer, sürecin etkilerine ilişkin şu değerlendirmede bulundu:
“Alzheimer hastalığı bireysel olduğu kadar ailevi ve toplumsal bir sağlık sorunudur; hastalığın ilerleyici doğası hastaların giderek bağımsızlığını yitirmesine, bakım verenlerin ise ciddi fiziksel, psikolojik ve ekonomik yüklerle karşılaşmasına neden olmaktadır.”
RİSK FAKTÖRLERİ VE ORTA YAŞIN ÖNEMİ
Belirtilerin genellikle 70’li yaşlarda belirginleştiğini ancak hücresel düzeydeki patolojilerin 50’li yaşlarda başladığını belirten Tuncer, orta yaş dönemindeki sağlık tercihlerinin yaşlılık dönemi beyin sağlığını doğrudan etkilediğini ifade etti.
Alzheimer gelişimine zemin hazırlayan başlıca değiştirilebilir risk faktörleri şunlardır:
Sedanter (hareketsiz) yaşam tarzı ve egzersiz eksikliği
Tedavi edilmeyen hipertansiyon, yüksek kolesterol ve diyabet
İnsülin direnci ve obezite
Tedavi edilmemiş işitme kaybı
Tütün ürünleri ve alkol kullanımı
Sosyal izolasyon, yalnızlık ve kronik depresyon
Yetersiz uyku kalitesi ve sirkadiyen ritim bozuklukları
Doymuş yağ, trans yağ ve işlenmiş şeker ağırlıklı beslenme
Geçmiş kafa travmaları ve hava kirliliğine maruz kalma
BEYİN SAĞLIĞINI KORUYACAK 10 ETKİLİ ÖNLEM
Yapılan bilimsel çalışmalar, doğru yaşam alışkanlıklarının uygulanmasıyla nörodejenerasyon riskinin belirgin derecede düşürülebileceğini gösteriyor. Prof. Dr. Tuncer, bilişsel sağlığı korumak için izlenmesi gereken 10 temel adımı şu şekilde sıraladı:
DÜZENLİ FİZİKSEL AKTİVİTE: Haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi orta yoğunluklu aerobik egzersizler yapılması öneriliyor. Egzersiz, bellek fonksiyonlarından sorumlu hipokampus bölgesinin hacmini korumaya ve sinaptik plastikliği artırmaya yardımcı oluyor.
AKDENİZ TİPİ BESLENME: Taze sebze, meyve, zeytinyağı, tam tahıllar ve sert kabuklu yemişlerden zengin beslenme modeli öneriliyor. Haftada en az iki porsiyon balık tüketimi, içerdiği omega-3 yağ asitleri sayesinde nöronal yapıyı koruyor.
KALİTELİ UYKU DÜZENİ: Her gece 7-8 saat kesintisiz uyku, beynin metabolik atıkları ve patolojik proteinleri temizleyen glimfatik sistemin (glymphatic system) işlevini sürdürebilmesi için gereklidir. Uyku apnesi gibi rahatsızlıkların tıbbi olarak tedavi edilmesi gerekir.
BİLİŞSEL REZERVİ GÜÇLENDİRMEK: Okuma, yeni bir dil öğrenme, müzik aleti çalma ve karmaşık zihinsel aktiviteler beynin bilişsel rezervini artırıyor. Araştırmalar, birden fazla dil konuşan bireylerde klinik semptomların 4 ila 5 yıl daha geç ortaya çıktığını gösteriyor.
SOSYAL ETKİLEŞİM: Aile, arkadaş çevresi ve toplumsal gruplarla aktif iletişimde kalmak, gönüllülük faaliyetlerine katılmak nöronal ağların aktif kalmasını sağlıyor. Sosyal izolasyon, bilişsel gerileme için bağımsız bir risk faktörüdür.
KARDİYOMETABOLİK KONTROL: Kan basıncı, kan şekeri ve lipid profillerinin düzenli kontrol altında tutulması, mikrovasküler beyin hasarını önlemek açısından kritik önem taşıyor.
İDEAL VÜCUT AĞIRLIĞININ KORUNMASI: Obezitenin önlenmesi, sistemik inflamasyonun ve ilişkili metabolik risklerin kontrol altına alınmasına katkı sağlıyor.
ZARARLI BİLEŞENLERDEN UZAK DURMA: Tütün ve alkol kullanımının sınırlandırılması veya bırakılması, oksidatif stresi ve nöroinflamasyonu azaltıyor.
İŞİTME SAĞLIĞININ TAKİBİ: Yaşa bağlı işitme kayıplarının erken dönemde tespiti ve uygun işitme cihazı kullanımı, kortikal stimülasyon kaybını engelleyerek demans riskini düşürüyor.
ÇEVRESEL RİSKLERİ AZALTMA: Kafa travmalarına karşı koruyucu ekipman kullanımı ve hava kirliliğinin yüksek olduğu alanlarda maruziyetin en aza indirilmesi öneriliyor.
ERKEN TANI VE TEDAVİDE YENİ GELİŞMELER
Alzheimer hastalığının teşhis ve tedavisinde son dönemde önemli klinik gelişmeler yaşanıyor. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), kandaki spesifik biyobelirteçleri tespit ederek hastalığın tanısına yardımcı olan ilk kan testine onay verdi.
Söz konusu biyobelirteçler sayesinde kanda beyindeki patolojik protein değişimleri yüksek doğruluk oranıyla belirlenebiliyor. Erken evrede konulan tanılar, hastalığın seyrini değiştirmeye ve semptomların ilerlemesini yavaşlatmaya yönelik yeni nesil biyolojik tedavilerin zamanında uygulanmasına olanak tanıyor.

