Türkiye sermaye piyasaları, trilyon liralık varlıkları yöneten dev portföy yönetim şirketlerinin peş peşe temerrüde düşmesi, Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) üst üste açıkladığı ağır yaptırımlar ve Borsa İstanbul’da yaşanan sert satış dalgasıyla çalkalanıyor. Tera ve Pusula gruplarının merkezinde yer aldığı likidite sarsıntısı, sadece ilgili hisse senetlerini değil, tüm piyasa sistematiğini tehdit eden bir boyuta ulaştı.
SATIŞ DALGASI ENDEKSİ SALLADI: DEVRE KESİCİ ÇALIŞTI
Fon piyasasındaki ödeme krizinin ayyuka çıktığı gün Borsa İstanbul’da adeta panik havası hâkim oldu. BIST 100 endeksindeki kayıpların yüzde 6’yı aşması üzerine Endekse Bağlı Devre Kesici (EBDK) sistemi otomatik olarak devreye girerek işlemleri geçici süreyle durdurdu. Bankacılık ve sanayi hisselerindeki sert değer kayıplarıyla birlikte ana endeks 13 bin puan seviyesinin altını test etti.
TERA PORTFÖY’DE TEMERRÜT VE RADİKAL İADE DEĞİŞİKLİĞİ
Yaklaşık 700 milyar liralık devasa bir varlığı yöneten Tera Grubu, kurucusu olduğu Hisse Senedi Fonu (THF) ile Para Piyasası Fonu (TP2) için katılma payı iade ödemelerini yapamayarak temerrüde düştüğünü açıkladı.
Asıl büyük panik ise şirketin yönettiği diğer fonlarda kural değişikliğine gitmesiyle başladı. Tek başına 102 bini aşkın yatırımcısı ve 243,6 milyar TL büyüklüğü bulunan TLY fonu dâhil toplam 6 fonda (TLY, TMV, TMM, T3B, TRU, DOH) katılma payı iade şartları aniden zorlaştırıldı:
- Günlük İade Sistemi Kaldırıldı: Daha önce T+2 valörüyle günlük fiyat üzerinden nakde dönebilen yatırımcılar, yeni uygulamayla fonlara kilitlendi.
- Ayda Tek Gün Hesaplama: Birim pay değerinin her gün değil, sadece ayın 15’inde hesaplanacağı açıklandı.
- 10 Günlük Ödeme Süresi: Satış bedellerinin ancak hesaplama tarihinden 10 iş günü sonra ödenecek olması, yatırımcıların acil nakit ihtiyaçlarını haftalarca karşılayamaması anlamına geliyor.
PUSULA HİSSELERİ ÇÖKTÜ, BİRLEŞME GÖRÜŞMELERİ BİLMECEYE DÖNÜŞTÜ
Krizin diğer ayağında yer alan Pusula Portföy fonlarında da benzer temerrüt ve değer kayıpları yaşandı. Pusula Grubu çatısı altında bulunan Katılımevim (KTLEV) hisseleri, 69 TL’lik zirvesinden sadece 13 gün içerisinde yüzde 60 oranında çakılarak 27,46 TL’ye kadar geriledi.
Kriz derinleşirken Tera Grubu, Pusula Finans Holding ve bağlı iştiraklerini devralmak üzere görüşmelere başladığını duyurdu. Ancak devir şartları, finansal büyüklük ve kurumsal onaylara (SPK, BDDK) dair net bir detay verilmezken, temerrüt kararları sonrası bu satışın gerçekleşip gerçekleşmeyeceği belirsizliğini koruyor.
SPK’DAN AĞIR YAPTIRIMLAR: SUÇ DUYURULARI VE İŞLEM YASAKLARI
Sermaye Piyasası Kurulu, yaşanan sıra dışı hareketler üzerine sert tedbirler paketini devreye soktu. SPK tarafından yayımlanan kararlara göre:
- Pusula Cephesi: Katılımevim ve Gündoğdu Gıda hisselerindeki manipülatif işlemler gerekçesiyle Pusula Portföy Yönetim Kurulu Başkanı Muhammed Yarız ve çok sayıda yöneticisine 2 yıl işlem yasağı getirildi, haklarında savcılığa suç duyurusunda bulunuldu.
- Tera Cephesi: Destek Finans Faktoring hisselerindeki işlemleri inceleyen Kurul, 200 milyar lirayı aşan TLY fonunun yöneticisi İbrahim Bekçi hakkında suç duyurusunda bulunarak 2 yıl işlem yasağı kararı aldı.
Kulislerde, SPK’nın portföy yönetim şirketlerinin “ilişkili taraflara” yatırım yapabilme imkânlarını neredeyse tamamen kısıtlayacak yeni bir mevzuat üzerinde çalıştığı konuşuluyor.
YÜZDE 40 BİNLİK REKOR YÜKSELİŞ VE “KENDİ KENDİNİ GÜÇLENDİREN DÖNGÜ”
Tera Yatırım’ın piyasa stratejileri daha önce uluslararası finans ajansı Bloomberg’e de konu olmuştu. Şirket hisselerinin Aralık 2022’den bu yana yaklaşık yüzde 40 bin değer kazanarak 4,5 milyar dolar piyasa değerine ulaştığı ve küresel finans devlerini geride bıraktığı belirtilmişti.
Uzmanların “yüksek riskli çıkar çatışması” olarak nitelendirdiği sistem şöyle işliyordu:
- İlişkili Şirket Alımları: Tera’nın amiral gemisi olan TLY fonu, varlıklarının yüzde 60’ını doğrudan kendisiyle ilişkili şirketlere yatırdı.
- Destek Finans Örneği: Halka arzına Tera’nın aracılık ettiği Destek Finans Faktoring, 46,98 TL’den arz edildikten sonra fon alımlarıyla 3 bin 960 TL seviyesine yükseldi (%7.820 artış). Şirketin piyasa değeri bir ara 18,8 milyar dolara ulaştı.
- Vişne Madencilik: Halka arz sonrası yüzde 2 bin 100 tırmanan hisse, ana fon ve aracı kurumun satış yapmasının ardından yüzde 89 değer kaybetti.
Aynı süreçte Tera’nın toplam borçlanmasının bir yıl içinde 132 milyon TL’den yaklaşık 60 milyar TL seviyesine fırlaması risk tablosunu özetliyor.
EMRE TEZMEN: “ŞER ODAKLARININ ORGANİZE ATAĞI”
Beşiktaş JK’nın forma sponsoru da olan Tera Holding Yönetim Kurulu Başkanı Emre Tezmen, çıkan kriz üzerine yaptığı açıklamada suçlamaları reddetti. Durumu “belirli fonlarda yaşanan geçici bir likidite sıkıntısı” olarak tanımlayan Tezmen, süreci “şer odaklarının planlı ve organize bir spekülatif atağı” olarak nitelendirdi. Piyasadaki yerli ve milli duruşları nedeniyle hedef alındıklarını öne süren Tezmen, yatırımcıları dik durmaya davet etti.
SİSTEMİK RİSK UYARISINA SORUŞTURMA
Borsa İstanbul eski yöneticilerinden İbrahim Mustafa Turhan’ın piyasadaki durumu 1998 Brezilya krizine benzeterek “sistemik risk ve güven kaybı” uyarısı yapması ise hukuki sürece taşındı. Başsavcılık, Turhan hakkında “yatırımcılarda korku ve panik yaratacak paylaşımlar yaptığı” gerekçesiyle re’sen soruşturma başlattı.
Gözler şimdi SPK’nın atacağı yeni adımlara ve dev fonların likidite sorununu nasıl çözeceğine çevrilmiş durumda.
