Avrupa Konseyi bünyesinde faaliyet gösteren Yolsuzluğa Karşı Devletler Grubu (GRECO), Türkiye’nin yolsuzlukla mücadele tedbirlerine ilişkin hazırladığı iki yeni değerlendirme raporunun özetini kamuoyuyla paylaştı. Raporlarda; milletvekilleri, hakim ve savcılar, merkezi hükümet ile kolluk kuvvetlerine yönelik tavsiyelerin uygulanma süreçleri ele alındı. Türkiye’nin bazı alanlarda ilerleme kaydettiği vurgulanırken, çok sayıda temel tavsiyenin henüz karşılanmadığı bildirildi.
22 TAVSİYENİN SADECE 6’SI TAMAMEN UYGULANDI
Raporların ilk bölümünde, 2016 yılında yayımlanan ve milletvekilleri ile yargı mensuplarında yolsuzluğun önlenmesini hedefleyen 22 maddelik tavsiye paketi incelendi. GRECO’nun verilerine göre Türkiye, bu tavsiyelerin 6’sını tamamen yerine getirdi, 9 tavsiyeyi kısmen uyguladı, 7 tavsiyede ise hiçbir adım atmadı.
Raporda en çok dikkat çeken unsur, milletvekillerine yönelik 7 tavsiyenin hiçbirinin tamamlanmamış olması oldu. GRECO, parlamentodaki etik çerçevenin güçlendirilmesi ve milletvekilleri için bağlayıcı bir davranış kuralları belgesi hazırlanması gerektiğini belirtti.
ÇIKAR ÇATIŞMASI VE DOKUNULMAZLIK UYARISI
Milletvekillerinin parlamento görüşmelerinde kişisel veya mali çıkar çatışmalarını beyan edecek bir mekanizmanın bulunmadığına dikkat çekilen raporda, dokunulmazlık sisteminin de gözden geçirilmesi gerektiği kaydedildi.
Buna karşın; yasa taslaklarının Meclis’e sunulmasından önce sivil toplum, meslek örgütleri ve akademisyenlerin görüşlerine başvurulmasına ilişkin süreçlerin netleştirilmesi olumlu bir gelişme olarak raporda yer aldı.
YARGI BAĞIMSIZLIĞI VE HSK VURGUSU
Yargı alanında kaydedilen adımları not eden GRECO, yargı bağımsızlığına dair kritik eksiklerin sürdüğünü ifade etti. Bu kapsamda Hakimler ve Savcılar Kurulu’nun (HSK) bağımsızlığının pekiştirilmesi, hakim ve savcıların görev güvencesinin artırılması ve Adalet Bakanlığı’nın atama/seçim süreçlerindeki rolüne yönelik düzenlemeler yapılması istendi.
TÜRKİYE ÖZEL GÖZETİM SÜRECİNDEN ÇIKARILDI
Raporun Türkiye açısından en olumlu gelişmesi ise uyum statüsünde yaşandı. GRECO, Türkiye’nin artık “küresel olarak yetersiz” kategorisinde değerlendirilmemesine karar verdi. Böylece tavsiyelere yeterli uyum sağlamayan ülkelere uygulanan özel gözetim prosedürü Türkiye için sonlandırıldı.
YÜRÜTME VE KOLLUK İÇİN 32 TAVSİYE
İkinci raporda ise merkezi hükümet ve kolluk kuvvetlerinde dürüstlüğün teşvik edilmesine dönük 32 tavsiye masaya yatırıldı. Türkiye’nin bu maddelerden 4’ünü tamamen yerine getirdiği ve genel düzeyin “tatmin edici” olduğu ifade edildi.
Kolluk kuvvetlerinde ilerleme kaydedilse de üst düzey yürütme görevlilerine yönelik standartlarda ilerlemenin sınırlı kaldığı vurgulandı.
LOBİCİLİK VE ETİK KURALLAR GÜNDEMDE
Raporda öne çıkan diğer eksiklikler ve talepler şöyle sıralandı:
- Lobi faaliyetleri ve hediye kabulüne ilişkin uluslararası standartlarda açık kurallar oluşturulması.
- Bakan danışmanlarının isimlerinin tüm bakanlık sitelerinde eksiksiz yayımlanması.
- Polis ve Jandarma teşkilatı için hizmete özel etik kuralların belirlenmesi, atama/terfilerde şeffaflık ve bağımsız bir şikayet mekanizmasının kurulması.
- Tanık ve muhbirlerin korunmasına yönelik yasal çerçevenin güçlendirilmesi.
GRECO’DAN RAPORLARIN TÜRKÇE YAYIMLANMASI TALEBİ
GRECO, Türkiye hükümetine çağrıda bulunarak kabul edilen raporların Türkçe çevirileriyle birlikte bir an önce kamuoyuna açıklanmasına izin verilmesini istedi. Türkiye hakkındaki 5’inci Tur Değerlendirme Raporu’nun 1 Aralık 2023’te kabul edilmesine rağmen hâlâ kamuoyuna açıklanmadığı hatırlatılarak, yolsuzlukla mücadelede daha kararlı adımlar atılması gerektiği vurgulandı.
