Tütün ürünlerinin satışında 18 yaş sınırının denetlenmesine yönelik hazırlanan kanun teklifi taslağında detaylar netleşti. T.C. kimlik numarasının doğrudan satıcıya ibraz edilmesiyle ilgili kişisel veri ve mahremiyet tartışmalarının ardından, Sağlık Bakanlığı ve AKP Grup Başkanlığı QR kod bazlı elektronik doğrulama sistemi üzerinde uzlaştı. Yeni modelde sistem, satıcıya isim ve kişisel bilgi aktarmadan yalnızca alıcının yaş sınırını geçip geçmediğini onaylayacak.
JAPONYA VE GÜNEY KORE MODELLERİ ÖRNEK ALINDI
Türkiye gazetesinden Esma Altın’ın haberine göre, tütün ürünlerinin 18 yaşından küçüklere satışını tamamen engellemek amacıyla Japonya ve Güney Kore’deki elektronik yaş doğrulama cihazları ve sistemleri incelendi.
Düzenlemenin gerekçesinde, 2017 yılında gerçekleştirilen Küresel Gençlik Tütün Araştırması verilerine atıfta bulunuldu. Araştırmaya göre, 13-15 yaş grubunda sigara kullanan öğrencilerin yüzde 73,3’ünün reşit olmamalarına rağmen bakkal ve market gibi satış noktalarından kolaylıkla tütün ürünü satın alabildiği tespiti yer aldı.
KİŞİSEL BİLGİ VERİLMEDEN QR KODLA YAŞ DENETİMİ
Planlanan modele göre kamu otoritesi tarafından güvenli altyapıyla oluşturulacak QR kod, tütün ürünü alıcısının mobil cihazı üzerinden okutulacak. Kod, arka planda kişinin T.C. Kimlik Numarası ile eşleşecek ve sadece “18 yaşından büyüktür” onayını verecek.
Uygulama sayesinde satıcı ekranında alıcının adı, soyadı, doğum tarihi veya diğer kişisel verileri görünmeyecek. Sistemin hem market, büfe ve tekel bayisi gibi fiziki satış noktalarında hem de e-ticaret kanallarındaki tütün satışlarında devreye alınması değerlendiriliyor.
BİR YILLIK UYUM SÜRECİ VE GÜNLÜK MİKTAR DENETİMİ
Düzenleme kapsamında elektronik doğrulama altyapısının tütünde hem yaş sınırını hem de kişi başına günlük satın alınabilecek tütün ürünü miktarını denetlemesi hedefleniyor. Hazırlanan kanun taslağında, sistemin kurulması ve satış noktalarının entegrasyonu için 1 yıllık geçiş süreci öngörüldü. Uygulamanın usul ve esasları Tarım ve Orman Bakanlığı’nın görüşü alınarak Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenecek.
BAKAN MEMİŞOĞLU: “MAHREMİYETİ GÖZETEN SEÇENEKLERİ ELE ALIYORUZ”
Daha önce T.C. kimlik numarası zorunluluğuna ilişkin açıklamalarda bulunan Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, kişisel verilerin korunması (KVKK) konusundaki hassasiyetlerin ardından şu değerlendirmeyi yapmıştı:
“Sigarayla ilgili özellikle bazı alanlarda kısıtlamalara gidiyoruz. Esas amacımız belli yaşın altındaki insanlara sigara satılmasını engellemek. Mahremiyeti gözeten, kişisel verileri koruyan ve uygulama kolaylığı sağlayan elektronik sistemler dahil bütün seçenekleri değerlendiriyor, yeni kanun taslağımızı da bu çerçevede ele alıyoruz.”
KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI VE TÜTÜN MAMULLERİ MEVZUATI
Türkiye’de 4207 sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun uyarınca 18 yaşını doldurmamış bireylere tütün ürünü satılması yasaktır ve aykırı hareket eden işletmelere idari para cezası ile kapatma yaptırımları uygulanmaktadır. Öte yandan, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) gereğince T.C. Kimlik Numarası gibi veri unsurlarının özel işletmeler veya dükkân sahipleri tarafından doğrudan işlenmesi ve saklanması hukuki sorumluluk doğurmaktadır. QR kodlu “sıfır bilgi kanıtı” (Zero-Knowledge Proof) yöntemiyle çalışan elektronik sistemler, mevzuattaki kamu sağlığını koruma yükümlülüğü ile kişisel verilerin gizliliği ilkesini dengeleyen teknik bir çözüm olarak değerlendirilmektedir.
