Sitemizi Google aramalarında tercih edilen kaynak olarak ekleyin.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılına ilişkin Girişim Özelliklerine Göre Dış Ticaret İstatistikleri açıklamasını yayınladı. Veriler, Türkiye’nin dış ticaret yapısındaki ölçek dengesizliğini ve reel sektörün küresel pazardaki pozisyonunu bir kez daha ortaya koydu. Ülke genelinde 166 bin 459 girişim ihracat, 323 bin 769 girişim ise ithalat yaparken; dış ticaret hacminin büyük kısmı sınırlı sayıdaki büyük ölçekli firma tarafından gerçekleştirildi.
Dış ticaretin lokomotifi sanayi sektörü oldu
Ana faaliyet alanlarına göre incelendiğinde, Türkiye ihracatının belkemiğini sanayi sektörü oluşturdu. Toplam ihracatın yüzde 57,6’sı sanayi sektöründe faaliyet gösteren girişimler tarafından yapıldı. Sanayi şirketlerinin ithalattaki payı ise yüzde 45,4 seviyesinde gerçekleşti.
Sanayi ihracatı içerisinde kurumsal ve büyük ölçekli yapıların baskınlığı dikkat çekti; sanayi alanındaki ihracatın yüzde 70,3’ünü 250 ve üzeri çalışanı olan büyük firmalar sırtladı. Diğer taraftan, ticaret sektörünün toplam ihracattaki payı yüzde 37,7, ithalattaki payı ise yüzde 37,8 oldu. Ticaret sektöründeki ihracat dinamizmini ise yüzde 89’luk oranla 1-249 arasında çalışanı bulunan küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ) sağladı.
İHRACATIN VE İTHALATIN YÜKÜNÜ BÜYÜK FİRMALAR ÇEKİYOR
İstihdam büyüklüklerine göre yapılan analizde, 250 ve üzeri çalışana sahip olan büyük ölçekli girişimlerin dış ticaretteki stratejik ağırlığı netleşti. Bu şirketler, toplam ihracatın yüzde 46,1’ini, ithalatın ise yüzde 59,4’ünü tek başına gerçekleştirdi. Dikkat çekici olan husus ise ithalatın yüzde 59,4’ünü üstlenen bu büyük firmaların, ithalat yapan toplam girişimlerin yalnızca yüzde 1,1’ini oluşturması oldu.
İşletme ölçeklerine göre dış ticaret dağılımı şu şekilde gerçekleşti:
- Mikro Ölçekli Girişimler (1-9 çalışan): İhracat yapan tüm firmaların yüzde 74,2’sini oluşturmalarına rağmen toplam ihracattan yüzde 18,3 pay aldı. İthalattaki payları ise yüzde 10,7’de kaldı.
- Küçük Ölçekli Girişimler (10-49 çalışan): İhracatta yüzde 17,3, ithalatta yüzde 11,9 pay elde etti.
- Orta Ölçekli Girişimler (50-249 çalışan): İhracattan yüzde 18,3, ithalattan ise yüzde 18 pay aldı.
İLK 500 ŞİRKET DIŞ TİCARETİN YARISINDAN FAZLASINI YÖNETİYOR
Dış ticaretteki yoğunlaşma derecesi (konsantrasyon), en fazla ticaret yapan şirketlerin paylarında belirginleşti. 2025 verilerine göre, en çok dış ticaret yapan ilk 500 girişim, Türkiye’nin toplam ihracatının yüzde 51’ini ve ithalatının yüzde 64,8’ini gerçekleştirdi.
Pazarın en tepesindeki yoğunlaşmaya bakıldığında; en fazla ihracat yapan ilk 5 firmanın toplam ihracattaki payı yüzde 8,9 olarak kaydedildi. En fazla ithalat yapan ilk 5 firma ise toplam ülke ithalatının yüzde 13,8’ini tek başına karşıladı.
PAZAR ÇEŞİTLİLİĞİ AZ, ÇOK PAZARLI ŞİRKETLERİN HACMİ YÜKSEK
İhracatçı girişimlerin pazar çeşitliliği analiz edildiğinde, firmaların önemli bir kısmının dar bir coğrafyaya sıkıştığı görüldü. İhracat yapan şirketlerin yüzde 39’u sadece tek bir ülkeye, yüzde 14,8’i ise iki ülkeye satış yapabildi.
Buna karşın küresel ölçekte yaygınlaşan az sayıdaki şirket ihracat hacmini domine etti. 20 ve daha fazla ülkeye ihracat gerçekleştiren firmaların oranı toplam girişimler içinde yalnızca yüzde 3,2 olmasına rağmen, bu şirketler toplam ihracat geliri payının yüzde 57,4’ünü elde etti.
İthalat tarafında ise tedarik zincirindeki tek kaynağa bağımlılık daha yüksek seviyelerde seyretti. İthalatçı girişimlerin yüzde 84,6’sı yalnızca tek bir ülkeden tedarik sağladı. Yirmi ve daha fazla ülkeden ithalat yapan girişimlerin oranı yüzde 0,8 seviyesinde kalsa da, bu grubun toplam ithalattaki payı yüzde 52,5’e ulaştı.
GİRİŞİMCİLİK DİNAMİKLERİ VE KÜRESEL REKABET
Açıklanan veriler, Türkiye ekonomisinin ihracatta KOBİ’lerin geniş tabanlı katılımına ihtiyaç duyduğunu ancak katma değeri ve pazar payını büyük sanayi kuruluşlarının yönlendirdiğini gösteriyor. Uzmanlar, tek bir pazara bağımlı çalışan mikro ve küçük ölçekli girişimlerin ihracat pazarlarını çeşitlendirmesi ve doğrudan küresel tedarik zincirlerine entegre olması gerektiğine dikkat çekiyor. İthalatta yaşanan yüksek kurumsal yoğunlaşma ise kritik ham madde ve sermaye malı alımlarının stratejik sanayi devlerinde toplandığına işaret ediyor.

