Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Seren Doğantekin, iyilik yapmanın insan psikolojisi üzerindeki etkilerini ve iyilik yaparken sınır koymanın hayati önemini açıkladı. Doğantekin, “Kişinin kendisini tüketmeden bir başkasının hayatına katkıda bulunması” olarak tanımladığı sağlıklı iyiliğin, sınır konulmadığı takdirde kendini ihmal etmeye dönüşebileceği uyarısında bulundu.
1. İyilik Yapmak Ruh Sağlığına Neden İyi Geliyor?
- Anlam ve Yeterlilik Hissi: Bir başkasına yardım etmek, kişinin yaşamında anlamlı, faydalı ve yeterli hissetme duygusunu güçlendirir.
- Nöropsikolojik Karşılık: Prososyal (toplum yararına) davranışlar, beynin ödül, empati ve sosyal bağ kurma mekanizmalarını tetikler. Bu durum küçük bir yardımın ardından dahi “Ben de iyi hissettim” duygusunu yaratır.
- Bulaşıcı Bir Etki: Psikolojide “genelleştirilmiş karşılıklılık” olarak adlandırılan kavram sayesinde, kendisine iyilik yapılan bir kişi bu davranışın olumlu etkisini doğrudan yardım aldığı kişiye değil, bir başkasına aktarma eğilimi gösterir.
2. İyilik Yaparken Hangi Sınırlar Aşılmamalı?
| Tehlikeli İyilik Örüntüsü | Sağlıklı İyilik Duruşu |
| Görünmez Borç Sözleşmesi: “Ben senin için yaptım, sen de yapmak zorundasın” diyerek iyiliği bir zorunluluğa çevirmek. | Gönüllü Paylaşım: Karşılık beklemeden, sırf yapmak istendiği için ve özgür iradeyle hareket etmek. |
| Sorumlulukları Üstlenme: Başkalarının kendi çözebileceği sorunları onların yerine sürekli üstlenmek. | Sınır Koyabilmek: Kendi zamanını, enerjisini ve ihtiyaçlarını feda etmeden destek olmak. |
| Kaçış Mekanizması: Kendi yalnızlığından, kaygısından veya sorunlarından kaçmak için sürekli başkalarıyla ilgilenmek. | Öz Farkındalık: Kendi duygusal ihtiyaçlarını ertelemeden ve suçluluk hissetmeden kendine de vakit ayırmak. |
3. “Hayır” Diyememek İyilik Değil, Kendini İhmal Etmektir
Sürekli başkalarının ihtiyaçlarını ön planda tutmanın zamanla değersizlik ve kullanılmışlık hissi yaratabileceğine dikkat çeken Klinik Psikolog Seren Doğantekin, şu sorunun kendimize sorulması gerektiğini belirtiyor:
“Bunu gerçekten yapmak istediğim için mi yapıyorum, yoksa ‘hayır’ dersem suçlu hissedeceğimden veya sevilmemekten korktuğum için mi?”
Doğantekin’e göre iyilikte sınır koymak asla bir bencillik değildir; aksine hem kişinin kendi psikolojik sağlığını korumasını hem de sürdürülebilir, sağlıklı ilişkiler kurabilmesini sağlar.
