Sitemizi Google aramalarında tercih edilen kaynak olarak ekleyin.
Sabahları uyanmakta zorlanıyor, kendinizi sürekli bitkin, yetersiz ve adeta duvara çarpıyormuş gibi hissediyorsanız; tükenmişlik sendromu (burnout) kapınızı çalmış olabilir. Günümüzde iş ile özel yaşam arasındaki sınırların belirsizleşmesi, sürekli ulaşılabilir olma baskısı ve artan iş yükü bireyleri zihinsel ve fiziksel bir çöküşe sürüklüyor.
Acıbadem Fulya Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Talat Sarıkavak, 10 Ekim Dünya Ruh Sağlığı Günü kapsamında yaptığı açıklamada, tükenmişlik sendromunun yalnızca çalışan bireyi değil, dalga dalga tüm aileyi etkileyen bulaşıcı bir süreç olduğuna dikkat çekti.
TÜKENMİŞLİK DEPRESYONLA KARIŞTIRILIYOR
Dr. Sarıkavak, tükenmişliğin sıklıkla depresyonla karıştırıldığını ve bu durumun gereksiz antidepresan kullanımına yol açabildiğini vurguluyor. Gerekli önlemler alınmadığında ise tükenmişlik; hafıza ve uyku sorunlarından mide-bağırsak rahatsızlıklarına, kalp-damar hastalıklarından bağışıklık sisteminin zayıflamasına kadar geniş bir yelpazede kronik sağlık sorunlarına zemin hazırlıyor.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından da Uluslararası Hastalık Sınıflandırması’nda (ICD-11) “mesleki bir olgu” olarak tanımlanan tükenmişlik sendromu, yönetilemeyen kronik iş yeri stresinden kaynaklanıyor. Dünya çapında yapılan araştırmalar, çalışanların yaklaşık %60’ının hayatlarının bir döneminde bu durumla yüzleştiğini gösteriyor.
Tükenmişliğin fiziksel ve ruhsal boyutta yıkıcı etkiler oluşturmasını önlemek için bireysel düzeyde alınabilecek 4 kritik önlem şöyle sıralanıyor:
ARA BAŞLIK 1: İŞ DIŞINDA FARKLI BİR KİMLİK EDİNİN
Çalışanların iş saatleri sona erdiğinde tamamen farklı bir kimliğe bürünebilmeleri hayati önem taşıyor. Düzenli yürüyüşler, bütçe gerektirmeyen el sanatları veya okuma grupları gibi hobiler zihni yeniliyor.
Özellikle sivil toplum kuruluşlarında gönüllü sosyal sorumluluk faaliyetlerinde bulunmak, tükenmişlik sürecinde ilk kaybedilen duygulardan biri olan ‘kişisel başarı ve işe yarama’ hissini güçlü bir şekilde onarıyor ve kişiye doğal bir psikolojik kalkan sağlıyor.
ARA BAŞLIK 2: DİJİTAL YORGUNLUĞA DUR DEYİN VE EKRANLARI SINIRLANDIRIN
Modern çağın en sinsi tehlikelerinden biri olan ‘dijital yorgunluk’, yoğun ekran maruziyetiyle birlikte beynin sürekli alarm halinde kalmasına neden oluyor. Akşam saatlerinde mavi ışığa maruz kalmak, uyku hijyenini bozarak strese karşı bedeni koruyan melatonin hormonunun salgılanmasını baskılıyor.
Biyolojik uyku ritmini korumak ve akşam saatlerinde dijital detoks yapmak, bedenin stres yükünü hafifletmede kritik bir rol üstleniyor.
ARA BAŞLIK 3: MİNDFULNESS VE PSİKOTERAPİ İLE STRES YÖNETİMİ SAĞLAYIN
Farkındalık (mindfulness) temelli stres azaltma uygulamaları, beynin korku ve stres tepkilerini (amigdala aktivitesini) düzenleyerek duygusal tükenmeyi kısa vadede hafifletiyor ve kişinin ‘anda kalmasına’ yardımcı oluyor.
Ancak kalıcı bir iyileşme için psikoterapi desteği şart. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) gibi yöntemler; kişinin olayları felaketleştirme eğilimini, mükemmeliyetçilik baskısını ve hayır diyememe sorunlarını ele alarak uzun vadeli bir psikolojik dayanıklılık kazandırıyor.
ARA BAŞLIK 4: İŞ STRESİNİ EVE TAŞIMAYIN VE ZİHNSEL BARİYER KURUN
Psikiyatri Uzmanı Dr. Talat Sarıkavak, tükenmişliğin tıpkı bulaşıcı bir hastalık gibi iş yerinden aile yaşamına sıçrama ve eşlerin veya çocukların psikolojisini bozma potansiyeline sahip olduğunu belirtiyor.
Araştırmalar, iş stresini eve taşıyan kişilerin eşlerinde de benzer tükenmişlik ve performans düşüşleri görüldüğünü doğruluyor. Eve girmeden önce zihinsel bir bariyer oluşturmak, evde iş konuşmamak ve aile içi iletişimde ‘işten psikolojik olarak kopabilmeyi’ başarmak, hem bireyi hem de aile bütünlüğünü koruyor.

