Sitemizi Google aramalarında tercih edilen kaynak olarak ekleyin.
Türkiye’de siyasetin ahlaki ve kurumsal krizleri üzerine tartışırken sıkça düşülen bir hata var! Olayları tekil skandallar, münferit usulsüzlükler ya da geçici parti içi çekişmeler olarak okumak. Oysa kamu gücünün ve temsil iradesinin adım adım nasıl meşruiyetini kaybettiğini anlamak için, “delege pazarlıkları” ile “belediye meclislerindeki sandalye transferleri” arasındaki o doğrudan, kılcal bağa bakmak gerekir.
Sorulması gereken ve kaçınılmaz olan soru şudur: Parti içi iktidarı belirleyen bir kurultayda delege iradesinin menfaat, vaat veya maddi saiklerle yönlendirilebildiği bir vasatta; halkın şehri emanet ettiği belediye meclis üyelerinin aynı pazarlık ağlarına çekilmeyeceğini kim garanti edebilir?
Cevap nettir: Hiç kimse.
Menfaat ilişkileri
Siyasette yozlaşma, kamusal makamların teslim edildiği gün başlamaz. Yozlaşma, parti binalarının kapalı kapıları arkasında, otel lobilerinde, il ve ilçe kongrelerinde filizlenir. Bir siyasi yapıda yükselmenin, aday gösterilmenin, listede üst sıralara tırmanmanın kriteri liyakat veya toplumsal karşılık değil de menfaat ilişkileri haline gelmişse; o sistemin ürettiği siyasi aktörler de doğal olarak bu “pazarlık kültürünün” birer mahsulü olurlar.
Parti içi delegeyi ikbal, makam, ihale sözü ya da doğrudan finansal saiklerle devşirmeyi “siyasetin doğal bir enstrümanı” olarak gören zihniyet, günün sonunda kamu kaynağını yönetme yetkisini eline aldığında farklı bir ahlaki ilkeyle hareket etmez. Maya bir kere bozulmuştur ve tabanda başlayan çürüme, kaçınılmaz olarak kamunun tam kalbine sirayet eder.
Üsküdar’da “kapalı zarf fireleri”
Nitekim bu teorik tehlikenin acı bir pratik olarak sahnede nasıl durduğunu, yakın zamanda Üsküdar Belediye Meclisi’nde yaşanan Başkan Vekilliği seçimi sürecinde tüm çıplaklığıyla izledik.
Yerel seçimlerde sandıkta oluşan halk iradesi; meclis üyelerinin partiler arası transferleri, tutuklamalar ve en nihayetinde oylama sırasındaki “kapalı zarf fireleri” ile bir anda yön değiştirdi. Birkaç meclis üyesinin saf değiştirmesi veya iradesini farklı kullanması, koskoca bir ilçenin yönetim erkinin el değiştirmesine yetti.
İşte delege borsası ile belediye meclisi arasındaki o hayati kesişim tam da burasıdır: Aritmetiğin bıçak sırtı olduğu, tek bir oyun veya tek bir sandalyenin dengeleri altüst edebildiği yerel yönetim dinamiklerinde; temsil yetkisini ahlaki bir sorumluluk olarak değil de bir “pazarlık kozu” olarak gören anlayış derhal devreye girer. Delege seçimlerinde tecrübe edilen “transfer ve ikna” metotları, bu kez belediye imar kararlarının, bütçelerin ve başkanlık koltuklarının pazarlık masasına yatırılmasına dönüşür.
Denetim Zırhı Yeterli mi?
Elbette iki mekanizma arasında biçimsel farklar mevcuttur. Delege seçimleri parti içi tüzüklerin gölgesinde, yargı denetiminin nispeten uzak kaldığı gri alanlarda yürütülürken; belediye meclisleri doğrudan Türk Ceza Kanunu’na, Sayıştay denetimine ve İçişleri Bakanlığı’nın merceğine tabidir. Meclis salonundaki bir taraf değiştirme ya da menfaat karşılığı oy kullanımı, beraberinde rüşvet ve görevde yetkiyi kötüye kullanma suçlarını, adli soruşturmaları ve ağır yaptırımları getirir.
Fakat Üsküdar örneğinin de gösterdiği üzere; rantın, siyasi nüfuzun ve gücü elde tutma arzusunun büyüklüğü, kanuni yaptırımların caydırıcılığını aşacak bir noktaya ulaştığında, hukuki bariyerler tek başına yetersiz kalır. Şeffaf yapıldığı söylenen, canlı yayınlanan meclis oturumlarında dahi sandıktan çıkan “fireler”, kapalı kapılar arkasında kurulan pazarlık masalarının gölgesini ortadan kaldırmaya yetmez.
Borsalaşan Siyasetin Bedeli
Siyasetin sermayesi dürüstlük ve meşruiyet olmaktan çıkıp borsalaştığında, bundan en büyük zararı sandığa gidip oy veren yurttaş görür. Seçmenin oy pusulasına yansıttığı irade, birkaç temsilcinin kişisel ikbal hesaplarına veya grup pazarlıklarına kurban ediliyorsa; orada artık demokrasiden değil, sadece bir “siyasi aritmetik mühendisliğinden” bahsedilebilir.
Parti içi demokrasisini temizleyemeyen, kongre salonlarında delege avcılığı yapılmasına göz yuman ve bu yozlaşmayı kanıksayan hiçbir siyasi hareket, yerel yönetimlerde veya iktidarda kamu kaynağını ve dürüstlüğü koruyamaz.
Üsküdar’da yaşananlar bir son değil, parti içi yozlaşmanın kamu yönetimine yansıyan doğal bir neticesidir. Siyasette ahlaki restorasyon tabandan, yani o kapalı salonlardaki delege sandıklarından başlamadığı sürece; halkın iradesi meclis salonlarında pazarlık konusu olmaya devam edecektir.
