Sitemizi Google aramalarında tercih edilen kaynak olarak ekleyin.
Siyasette bazen en etkili savunma, hakkınızdaki suçlamalara cevap vermek değil, sizi suçlayanların vicdanını sorgulatmaktır.
Son dönemde yolsuzluk, rüşvet ve bu suçlara aracılık iddiaları kapsamında yargılanan siyasetçilerin açıklamalarında dikkat çekici bir anlatım biçimiyle karşılaşıyoruz. Hukuki iddiaların, delillerin ve savunmaların konuşulması gereken bir zeminde birdenbire bambaşka bir hikâye anlatılmaya başlanıyor.
“Bir çocuğumuz olsun istedik, tedavinin ortasında aldınız.”
“Fatma içeride ağlıyor, içim sızlıyor.”
“Ne istediniz bizden?”
İnsan ister istemez eski Yeşilçam filmlerini hatırlıyor. Hani filmin sonuna doğru mahzun kahraman, başından geçen bütün acıları anlatır, gözleri dolar, seyircinin yüreği burkulur. Artık mesele suçun ne olduğu değil, kahramanın ne kadar acı çektiğidir.
Elbette bir insanın çocuk sahibi olma arzusunun yarıda kalması, eşinden ayrı tutulması ya da cezaevinde başka bir insanın acısına tanıklık etmesi küçümsenecek meseleler değildir. Bunlar insani ve hukuki açıdan ayrıca değerlendirilmelidir.
Ancak asıl sorumuz şu: Hakkındaki suçlamalara cevap verilmesi gereken bir yerde neden birdenbire mağduriyet hikâyesinin içine giriyoruz?
Suçlamaların yerini mağduriyet alırken
Sosyal psikolojide ve siyasal iletişimde buna mağduriyet çerçevelemesi deniliyor.
Kişi, kendisine yöneltilen iddiaların içeriğini tartışmak yerine, kendisini haksızlığa uğrayan, acı çeken ve vicdanlara seslenen bir özne olarak konumlandırıyor.
Böylece kamuoyunun önündeki soru değişiyor.
Başlangıçta “Hakkındaki yolsuzluk iddialarının dayanağı nedir?” diye sorulurken bir süre sonra “Bu insana nasıl böyle davranırlar?” sorusu öne çıkıyor.
Oysa ikinci soru birincinin cevabı değil.
Bir insanın mağduriyet yaşaması, hakkındaki suçlamaların asılsız olduğunu kanıtlamaz. Aynı şekilde bir insanın yargılanıyor olması da onun haklarının ihlal edilebileceği anlamına gelmez.
İşte bu iki ayrı gerçek birbirine karıştırıldığında duygular, hukuki tartışmanın önüne geçebiliyor.
Bir çocuğumuz olsun istedik!
Çocuk sahibi olma tedavisinin yarıda kaldığına ilişkin açıklama, kuşkusuz kamuoyunda güçlü bir duygusal karşılık bulabilecek nitelikte.
Çünkü yolsuzluk iddiası teknik bir konudur; rüşvet iddiası delil ve hukuki değerlendirme gerektirir. Ama çocuk sahibi olma hayalinin yarım kalması doğrudan insanın vicdanına dokunur.
Burada sağlık hizmetine erişim engellendiyse bunun araştırılması, tutukluların sağlık ve aile hayatına ilişkin haklarının korunması gerekir.
Fakat bu mağduriyet iddiasının incelenmesi başka, hakkındaki suçlamaların değerlendirilmesi başkadır.
Birindeki hak ihlali iddiası, diğerindeki hukuki sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Fatma ağlıyor, içim sızlıyor!
Cezaevindeki başka bir tutuklunun ağladığına ilişkin anlatım da benzer bir duygusal etki yaratıyor.
Burada kişinin kendi mağduriyetinin yanına başka bir insanın acısı ekleniyor. Böylece anlatı bireysel olmaktan çıkıp ortak bir mağduriyet hikâyesine dönüşüyor.
İnsan elbette ağlayan birine üzülür. Siyasi kimliğine bakmadan bir insanın acısını paylaşabilir.
Ancak bir insanın ağlaması, başka bir insanın suçsuzluğunun delili değildir.
Empati başka şeydir, hukuki değerlendirme başka.
Masumiyet karinesi, her sorudan muafiyet değildir
Herkes masumiyet karinesinden yararlanır. Hakkında kesinleşmiş mahkûmiyet kararı bulunmayan hiç kimse suçlu ilan edilemez.
Yargı sisteminin işleyişi, tutukluluk süreleri, delillerin değerlendirilmesi ve adil yargılanma hakkı elbette tartışılmalıdır.
Ancak masumiyet karinesini savunmakla, hakkındaki suçlamaları siyasi bir hikâyenin içinde tartışma dışına çıkarmak aynı şey değildir.
Bir siyasetçi yargı sistemini eleştirebilir, yaşadığı mağduriyetleri anlatabilir. Fakat kamuoyunun da sormaya devam etmesi gereken sorular vardır.
İddiaların dayanağı nedir? Savunma bu iddialara ne cevap veriyor? Yargılama hukuka uygun yürütülüyor mu?
Bu soruların hiçbiri gözyaşıyla ortadan kalkmaz.
Perde kapanırken: Asın beni hâkim bey!
Bütün bu anlatılanları dinleyince insanın aklına eski Yeşilçam filmleri geliyor.
Sadri Alışık’ın o mahzun, biraz kırgın, biraz çaresiz karakterleri vardır ya… Filmin sonuna doğru bütün hikâyeyi bir kenara bırakır, gözlerini hâkime diker ve adeta şöyle der:
“Bu suçsa ben suçluyum… Asın beni hâkim bey!”
Seyircinin yüreği burkulur. Kahraman artık suçlamaların muhatabı değil, haksızlığa uğramış bir insan olarak görünür.
Ama Yeşilçam’da senaryo böyle yazılabilir. Gerçek hayatta ise mesele biraz farklıdır.
Yolsuzluk iddiaları, rüşvet suçlamaları, deliller ve tanık beyanları bir yana bırakılıp yarım kalan çocuk hayalleri, cezaevinde ağlayan insanlar ve gözyaşları anlatıldığında insan ister istemez soruyor:
Biz şimdi bir hukuk davasını mı izliyoruz, yoksa duygusal bir Yeşilçam filmini mi?
Elbette kimsenin acısıyla alay etmiyoruz. İnsan hakları, aile hayatı ve adil yargılanma hakkı herkes için savunulmalıdır.
Ama bir şeyi de unutmayalım: Hukuk mahkemesi bir film platosu değildir. Hâkim de seyircinin alkışına göre karar veren bir senaryo yazarı değildir.
Sadri Alışık’ın filminde perde kapanır, seyirci salonu terk eder. Ama gerçek hayatta perde kapanmıyor hâkim bey!
Çünkü burada seyirci değil, hukuk karar verecek.
Ve hukuk ne gözyaşına göre hüküm verir ne de alkışa göre beraat dağıtır.
Gözyaşı insanidir, mağduriyet ciddidir; ama hiçbirisi delilin yerine geçmez.
